Sözlük · Kalite ve verimlilik
Takt time nedir?
Takt time, müşteri talebini karşılamak için bir ürünün ne sıklıkla tamamlanması gerektiğini gösteren süredir: kullanılabilir üretim süresi bölü aynı dönemdeki talep.
VOLSOFT mühendislik ekibi ·
Takt time, müşteri talebini tam zamanında karşılamak için hattın her kaç saniyede bir ürün çıkarması gerektiğini gösterir. Kullanılabilir üretim süresinin aynı dönemdeki talebe bölünmesiyle bulunur. Takt time bir ölçüm değil, talepten türetilen bir hedeftir; hattın ritmini belirler.
Takt time nasıl hesaplanır?
Takt time = kullanılabilir üretim süresi / müşteri talebi
Kullanılabilir süre, vardiya süresinden planlı molaların düşülmesiyle bulunur; dönem için vardiya ve gün sayısıyla çarpılır. Örneğin günde 2 vardiya, vardiya başına 480 dakika ve 30 dakika planlı mola varsa kullanılabilir süre 2 × 450 = 900 dakika, yani 54.000 saniyedir. Günlük talep 600 adetse takt time 54.000 / 600 = 90 saniyedir.
Takt time, cycle time ve lead time farkı
| Kavram | Neyi ölçer? | Kaynağı |
|---|---|---|
| Takt time | Talebin gerektirdiği üretim ritmi | Talep ve çalışma süresi |
| Cycle time (çevrim süresi) | Bir istasyonun bir parçayı tamamlama süresi | Ölçüm veya iş etüdü |
| Lead time (temin süresi) | Siparişten teslimata veya malzeme girişinden ürün çıkışına geçen toplam süre | Akış boyunca bekleme ve işlem süreleri |
Takt time talep değişince değişir, cycle time ise proses ve yöntem değişince. Lead time, işlem süresinin yanında stokta ve kuyrukta geçen bekleme süresini de içerdiği için genellikle cycle time’ın çok üzerindedir.
Pratikte takt time haftalık veya aylık plan dönemine göre hesaplanır ve talep belirgin şekilde değiştiğinde güncellenir. Her gün değişen bir takt, hattın personel ve istasyon düzenini sürekli bozar; bu yüzden kısa dönemli dalgalanmalar genellikle stok veya fazla mesaiyle karşılanır.
Hat dengeleme ve darboğaz
Hattın gerçek çıkışını en yavaş istasyon, yani darboğaz belirler. Hattın talebi karşılaması için en büyük cycle time’ın takt time’a eşit ya da ondan küçük olması gerekir. İki faydalı gösterge daha vardır:
- Asgari istasyon sayısı: Toplam iş içeriği / takt time, yukarı yuvarlanır.
- Denge verimi: Toplam cycle time / (istasyon sayısı × en büyük cycle time). %100’e yaklaştıkça istasyonlar arasındaki bekleme azalır.
Darboğazın kapasitesi, kullanılabilir sürenin en büyük cycle time’a bölünmesiyle bulunur. Bu değer talebin altındaysa hat dengesizdir; yalnızca darboğaz dışındaki istasyonları hızlandırmak çıkışı artırmaz.
Takt time’a tam yetişen bir hat bile duruşlar, hız kayıpları ve hatalı parçalar yüzünden hedefi kaçırabilir. Bu yüzden takt hesabı, OEE gibi gerçekleşen performans ölçümleriyle birlikte okunmalıdır.
Veri dijital olarak toplanırken nelere dikkat edilmeli?
- Gerçek cycle time: Standart süre yerine makineden veya PLC’den alınan parça sinyalleriyle ölçülen süre kullanılmalıdır; dağılımı da görülmelidir, yalnızca ortalaması değil.
- Planlı ve plansız duruş ayrımı: Molalar ve planlı bakım kullanılabilir süreden düşülür, arızalar düşülmez. Bu ayrım duruş kodlarında net olmalıdır.
- Talep kaynağı: Takt, üretim planı veya ERP’deki güncel talepten beslenmeli; talep değiştiğinde yeniden hesaplanmalıdır.
- Model karışımı: Farklı ürünlerin aynı hatta işlendiği durumda cycle time ürün bazında tutulmalıdır.
VOLSOFT, istasyon bazlı çevrim ve duruş verisini Proxus üzerinde toplar.
