Sözlük · Kalite ve verimlilik
SMED nedir?
Single-Minute Exchange of Die
SMED, kalıp veya ürün değişiminde makinenin durduğu süreyi kısaltmak için iç işleri dış işlere dönüştüren ve kalan adımları sadeleştiren yöntemdir; hedef, değişimi 10 dakikanın altına indirmek.
VOLSOFT mühendislik ekibi ·
SMED (Single-Minute Exchange of Die), kalıp veya ürün değişimi sırasında makinenin üretim yapmadan beklediği süreyi kısaltmaya yönelik bir yöntemdir. Shigeo Shingo tarafından geliştirilmiş, Toyota Üretim Sistemi’nin parçası olarak yaygınlaşmıştır. Adındaki “single-minute”, değişimin tek haneli dakikada, yani 10 dakikanın altında bitirilmesi hedefini anlatır.
SMED ne işe yarar?
Değişim süresi uzun olan bir hatta, planlama ekibi ister istemez büyük partiler üretir; çünkü her değişim kayıp demektir. Büyük parti ise stok, ara depo ve geç fark edilen kalite sorunu anlamına gelir. SMED değişimin maliyetini düşürerek daha küçük partilerle, daha esnek çalışmayı mümkün kılar. Doğrudan etkisi OEE’nin kullanılabilirlik bileşeninde görülür: planlı üretim süresi içindeki ayar duruşu azalır.
İç işler ve dış işler
SMED’in temel fikri, değişim sırasında yapılan işleri iki gruba ayırmaktır:
| İç iş (internal) | Dış iş (external) | |
|---|---|---|
| Tanım | Makine durmadan yapılamayan iş | Makine çalışırken yapılabilen iş |
| Örnek | Kalıbı sökmek, yeni kalıbı bağlamak | Kalıbı ön ısıtmak, takımları hazırlamak, malzemeyi getirmek |
| Hedef | Azaltmak ve kısaltmak | Değişimden önce veya sonra tamamlamak |
Birçok fabrikada değişim süresinin önemli kısmı aslında dış iş olduğu hâlde makine dururken yapılır: anahtar aramak, kalıbı depodan getirmek, doğru programı bulmak gibi.
SMED nasıl uygulanır?
- Mevcut durumu kaydedin. Değişimi baştan sona video ile veya kronometreyle izleyin, her adımı süresiyle yazın.
- İç ve dış işleri ayırın. Hangi adımın gerçekten makine dururken yapılması gerektiğini sorgulayın.
- İç işleri dışa taşıyın. Ön ısıtma, ön ayar, standart yükseklikte bağlantı plakaları gibi yöntemlerle işleri makine çalışırken yapılır hâle getirin.
- Kalan iç işleri sadeleştirin. Cıvata yerine hızlı bağlama elemanları, paralel çalışan iki kişi, ayar gerektirmeyen dayamalar kullanın.
- Standartlaştırın. Yeni yöntemi talimata, kontrol listesine ve eğitime dönüştürün; yoksa süre zamanla eski hâline döner.
Ayar ve deneme adımları genellikle en çok vakit alan kısımdır. Bu yüzden ayarı ortadan kaldırmak, ayarı hızlandırmaktan daha değerlidir.
SMED ile karıştırılan kavramlar
SMED bir bakım yöntemi değildir; plansız arızalar TPM’nin konusudur. Değişim süresi ile çevrim süresi de farklı kavramlardır: çevrim süresi bir parçanın üretim süresidir, değişim süresi ise iki ürün arasındaki geçiş kaybıdır. SMED yalnızca ikincisini hedefler. Ayrıca SMED’in amacı yalnızca kısa değişim değil, kısa değişimin her seferinde aynı sürede tekrarlanabilmesidir; değişkenliği yüksek bir değişim, ortalaması düşük olsa bile planlamayı zorlaştırır. Kaizen ile ilişkisi ise şöyledir: SMED çoğu zaman bir kaizen çalışmasının odak konusu olarak uygulanır, ama kendi adımları olan belirli bir tekniktir.
Dijital veri ne katar?
- Gerçek değişim süresi: Makinenin durduğu ve yeniden iyi parça üretmeye başladığı an PLC’den otomatik alınırsa, kâğıt formdaki tahmini süreler yerine ölçülmüş süre elde edilir. Böylece SMED çalışmasının başlangıç değeri tartışma konusu olmaktan çıkar.
- Ürün çifti bazında analiz: Hangi üründen hangisine geçişin uzun sürdüğü ancak her değişim kayıt altındaysa görülür.
- Kalıcılık kontrolü: SMED çalışmasından sonra sürenin aylar içinde eski seviyesine dönüp dönmediği trend grafiğinde izlenebilir.
- İlk iyi parça: Değişimin bitişini kalite onayına bağlamak, deneme parçalarının gizli kalmasını önler.
VOLSOFT, değişim ve duruş verisini makineden otomatik toplamak için Proxus kullanır.
