Kanban nedir?

Kanban, Toyota Üretim Sistemi içinde geliştirilmiş, üretimi müşteri tüketimine göre tetikleyen bir çekme sistemi yöntemidir. Japonca “kart” veya “tabela” anlamına gelir. Bir sonraki proses malzemeyi tükettiğinde bir kart serbest kalır ve yalnızca bu kart kadar üretim ya da ikmal yapılır; böylece aşırı üretim ve kontrolsüz ara stok engellenir.

Çekme sistemi nasıl çalışır?

İtme sisteminde her proses plana göre üretir ve ürünü bir sonrakine iter; talep değişirse aradaki stok büyür. Çekme sisteminde ise iş, akışın sonundan başlar. Montaj hattı bir kap parçayı kullandığında, o kaba bağlı kart önceki prosese geri döner. Kart, “bu kadar daha üret” talimatıdır. Kart yoksa üretim de yoktur.

Bu mantık stoku sistemdeki kart sayısıyla sınırlar. Kart sayısı azaltıldıkça stok düşer ve stoğun gizlediği sorunlar (uzun ayar süreleri, arızalar, kalite problemleri) görünür hale gelir.

Kanban kartı türleri

Yaygın kullanılan iki temel kart vardır:

• Üretim kanbanı: Bir prosese ne kadar ve hangi parçayı üreteceğini söyler.
• Çekme (taşıma) kanbanı: Malzemenin bir noktadan diğerine taşınmasını tetikler.

Bir kartta genellikle parça numarası, parça adı, kap içindeki adet, kaynak ve hedef adres bulunur. Tedarikçiye giden kartlar ve sinyal kanbanı gibi türevler de vardır. Kanbanın işlemesi için akışın görece dengeli olması gerekir; talebi çok dalgalı ürünlerde tek başına yeterli olmaz. Ayrıca kartların kurallara uyularak kullanılması şarttır: kartsız üretim yapılmaz, kusurlu parça bir sonraki prosese gönderilmez ve kap içindeki adet değiştirilmez. Bu kurallardan biri gevşetildiğinde sistem kısa sürede eski itme düzenine döner.

WIP limiti

WIP (Work in Process, yarı mamul) limiti, bir proseste veya bir adımda aynı anda bulunabilecek iş miktarının üst sınırıdır. Üretim kanbanında bu limit kart sayısıyla doğal olarak oluşur. Little Yasası’na göre ortalama akış süresi, ortalama yarı mamul miktarının çıkış hızına bölümüne eşittir; yani aynı çıkış hızında WIP azaldıkça bir parçanın sistemde geçirdiği süre de kısalır.

Üretim kanbanı ve yazılım kanban panosu

Kanban, 2000’li yıllardan itibaren yazılım ve bilgi işi ekiplerinde de kullanılmaya başlanmıştır. Burada kart bir malzeme kabını değil, bir iş kalemini temsil eder. Pano “yapılacak”, “yapılıyor”, “bitti” gibi sütunlara ayrılır ve her sütuna bir WIP limiti konur.

	Üretim kanbanı	Yazılım kanban panosu
Kart neyi temsil eder	Malzeme kabı ve parça adedi	İş kalemi
Amaç	Stoku ve aşırı üretimi sınırlamak	Akışı görünür kılmak, aynı anda yürüyen işi sınırlamak
Sınırlayan	Kart sayısı	Sütun WIP limiti

Dijital kanban ve veri

Fiziksel kartlar kaybolabilir, geç dönebilir veya yanlış kutuya konabilir. Barkodlu veya RFID’li kartlar, ERP ya da MES ile eşleştirildiğinde ikmal talebi otomatik oluşur ve hangi kartın nerede beklediği izlenebilir. Makineden gelen gerçek üretim adedi ile kart hareketlerini karşılaştırmak, sayım farklarını ve gecikmeleri erken gösterir. Kart sayısını revize ederken tüketim hızı ve ikmal süresi gibi parametrelerin tahmine değil ölçülen veriye dayanması da hesabın doğruluğunu artırır.

VOLSOFT, kanban akışını besleyen gerçek üretim verisini Proxus ile toplar.