Sözlük · Enerji
Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonları nedir?
GHG Protocol Scope 1, 2, 3
Kapsam 1 şirketin kendi kaynaklarından doğrudan, Kapsam 2 satın aldığı elektrik, ısı ve buhardan, Kapsam 3 ise değer zincirindeki diğer faaliyetlerden doğan sera gazı emisyonlarıdır.
VOLSOFT mühendislik ekibi ·
Kapsam 1, 2 ve 3, bir kuruluşun sera gazı emisyonlarını kaynağına göre üç gruba ayıran sınıflandırmadır ve GHG Protocol (WRI/WBCSD) Kurumsal Standardı’ndan gelir. Kapsam 1 kuruluşun sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan doğan doğrudan emisyonları, Kapsam 2 satın alınan elektrik, ısı, buhar ve soğutmanın üretiminden doğan dolaylı emisyonları, Kapsam 3 ise bunların dışındaki tüm değer zinciri emisyonlarını kapsar.
Üç kapsam neyi içerir?
| Kapsam | Tanım | Fabrikadan örnekler |
|---|---|---|
| Kapsam 1 | Doğrudan emisyonlar | Doğalgaz kazanı, fırın, jeneratör, forklift ve şirket araçlarının yakıtı, soğutucu akışkan kaçakları, proses emisyonları |
| Kapsam 2 | Enerji kaynaklı dolaylı emisyonlar | Şebekeden alınan elektrik, satın alınan buhar veya ısı |
| Kapsam 3 | Diğer dolaylı (değer zinciri) emisyonlar | Satın alınan hammadde, nakliye, iş seyahati, atıklar, satılan ürünlerin kullanımı, şebeke kayıpları |
Kapsam 3 GHG Protocol’de 15 kategoriye ayrılır. Çoğu üretici için toplam ayak izinin en büyük kısmı buradadır, ama verisi en zor toplanan kısım da budur.
Kapsam 2: elektriğin hesabı
Kapsam 2 için iki yöntem vardır:
- Konum bazlı: Tüketilen kWh, bölgenin şebeke ortalaması emisyon faktörüyle çarpılır.
- Piyasa bazlı: Satın alma sözleşmeleri, YEK-G gibi sertifikalar ve tedarikçiye özel faktörler kullanılır.
Türkiye’de konum bazlı hesap için resmî kaynak, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın her yıl yayımladığı “Türkiye Elektrik Üretimi ve Elektrik Tüketim Noktası Emisyon Faktörleri” bilgi formudur. Form; üretim faktörünü ve iletim ile dağıtım kayıplarını da içeren iki tüketim noktası faktörünü verir. 2023 değerleri tCO2e/MWh olarak üretimde 0,434, iletim şebekesine bağlı tüketicide 0,436, dağıtım şebekesine bağlı tüketicide 0,469’dur.
GHG Protocol Kapsam 2 rehberine göre tüketilen elektriğin üretim emisyonu Kapsam 2’dir; şebeke kayıplarının üretim emisyonu ise Kapsam 3 Kategori 3’e girer. Örneğin dağıtım şebekesinden yılda 1.000 MWh çeken bir tesiste 2023 faktörleriyle toplam yaklaşık 469 tCO2e’dir; bunun 434 tCO2e’si Kapsam 2, kalan yaklaşık 35 tCO2e’si kayıp payı olarak Kapsam 3 Kategori 3’tür. Bu hesap elektrik karbon ayak izi aracında yapılabilir.
Karıştırılan kavramlar
Kapsam ve CBAM: CBAM, ürün başına gömülü emisyonla ilgilenir ve kendi hesap kurallarına sahiptir. Kurumsal Kapsam 1-2-3 envanteri ile CBAM beyanı aynı ham veriyi kullanır ama aynı sınırları çizmez.
Konum bazlı ve piyasa bazlı: İkisi farklı soruya cevap verir. GHG Protocol, piyasa bazlı yöntemin uygulanabildiği yerlerde ikisinin birlikte raporlanmasını ister.
Emisyon azaltımı faktörleri: Yenilenebilir proje azaltımları için kullanılan şebeke faktörleri (ör. birleşik marj), tüketicinin ayak izi için uygun değildir.
Ölçüm ve veri
- Kapsam 1: Doğalgaz ve yakıt sayaçları, mümkünse kazan ve fırın bazında alt sayaçlar.
- Kapsam 2: Fatura toplamı yeterli bir başlangıçtır; hat, makine veya ürün bazında dağıtım için enerji analizörü verisi gerekir.
- Zaman damgalı veri: Dönem, vardiya veya ürün bazında emisyon ancak sayaç verisinin historian gibi bir yerde zamanla saklanmasıyla hesaplanabilir.
- Faktör yılı: Hangi yılın faktörünün kullanıldığı ve kaynağı rapora yazılmalıdır.
VOLSOFT, enerji sayaçlarından gelen veriyi Proxus üzerinde toplayarak Kapsam 1 ve 2 hesabı için ölçülmüş, zaman damgalı bir temel sağlar.
