Sözlük · Sistem
PLC nedir?
Programmable Logic Controller
PLC, sensörlerden gelen girişleri okuyup yüklü programa göre çıkışları süren, endüstriyel ortama dayanıklı programlanabilir kontrol cihazıdır.
VOLSOFT mühendislik ekibi ·
PLC (Programmable Logic Controller), sensörlerden ve butonlardan gelen girişleri okuyan, içine yüklenen programa göre karar veren ve motor, valf, röle gibi çıkışları süren endüstriyel kontrol cihazıdır. Toz, titreşim, sıcaklık ve elektriksel gürültüye dayanacak şekilde tasarlanır ve kesintisiz çalışması beklenir. Bir üretim hattındaki kontrol mantığının büyük kısmı PLC’lerde çalışır.
PLC ne işe yarar?
PLC, eskiden röle panolarıyla kurulan kontrol mantığının yerini almıştır. Bir konveyörün sırayla çalışması, bir presin emniyet kilitlemeleri, bir fırının sıcaklık kontrolü, bir dolum makinesinin reçeteye göre çalışması gibi işler PLC’de programlanır. Mantık değiştiğinde kablo değil program değiştirilir.
Nasıl çalışır?
PLC sürekli tekrarlanan bir tarama çevrimi (scan cycle) ile çalışır:
- Tüm girişlerin anlık durumu okunur ve belleğe alınır.
- Kullanıcı programı baştan sona işletilir.
- Hesaplanan çıkış değerleri fiziksel çıkışlara yazılır.
- Haberleşme ve iç teşhis işleri yapılır, çevrim yeniden başlar.
Çevrim süresi programın büyüklüğüne ve CPU’ya bağlı olarak genellikle birkaç milisaniye ile birkaç on milisaniye arasındadır. Programlama dilleri IEC 61131-3 standardında tanımlanır: Ladder (LD), Fonksiyon Blok Diyagramı (FBD), Yapısal Metin (ST) ve Sıralı Fonksiyon Şeması (SFC).
PLC ile SCADA, HMI ve DCS farkı
| PLC | HMI | SCADA | DCS | |
|---|---|---|---|---|
| Görevi | Doğrudan kontrol | Makine başında operatör arayüzü | Çok noktalı gözetim, alarm, geçmiş veri | Entegre kontrol ve gözetim |
| Kapsam | Bir makine veya hat | Bir makine veya hat | Tesis ya da dağınık sahalar | Sürekli proses tesisi |
| Durursa | Makine durur | Makine çalışmaya devam eder | PLC’ler çalışmaya devam eder | Tesis etkilenir |
Veri toplama açısından dikkat edilmesi gerekenler
PLC, üretim verisinin en güvenilir kaynağıdır: makinenin çalışıp çalışmadığı, sayaçlar, alarm bitleri, proses değerleri ilk olarak burada oluşur. Ancak PLC’den veri çekerken bazı noktalar önemlidir:
- Protokolü belirleyin. Siemens S7 için S7 protokolü (ISO-on-TCP, port 102), Modbus TCP için port 502, Rockwell için EtherNet/IP (port 44818) kullanılır. Yeni nesil PLC’lerin çoğunda dahili OPC UA sunucusu da bulunur (port 4840).
- Erişim ayarlarını kontrol edin. Örneğin S7-1200/1500’de mutlak adresle okumak için ilgili veri bloğunda “optimized block access” kapatılmalı ve PUT/GET erişimine izin verilmelidir. Bu tür değişiklikler mutlaka PLC programcısıyla birlikte yapılmalıdır.
- Adresleri doğru eşleyin. Modbus’ta register ofsetleri, Siemens’te DB numarası ve byte/bit adresi, veri tipi (INT, REAL, DINT) ve byte sırası hatalı okumanın en sık sebebidir.
- Okuma aralığını ihtiyaca göre seçin. Her tag’i 100 ms’de okumak gerekmez; sayaçlar ve durum bitleri ile yavaş değişen sıcaklıklar farklı aralıklarla okunabilir.
- Yazma yapmayın. Veri toplama bağlantısı salt okunur kalmalı; PLC programına dokunmadan, mevcut adreslerden okunmalıdır.
VOLSOFT, farklı marka PLC’lerden veriyi Proxus platformu ile toplar.
