Sözlük · Sistem
HMI nedir?
Human-Machine Interface
HMI, operatörün bir makineyi veya prosesi izlemesini ve kumanda etmesini sağlayan, genellikle PLC'ye bağlı dokunmatik panel ya da ekran yazılımıdır.
VOLSOFT mühendislik ekibi ·
HMI (Human-Machine Interface), operatörün bir makineyi veya prosesi izlemesini ve kumanda etmesini sağlayan arayüzdür. Sahada çoğunlukla makine panosuna takılı dokunmatik bir operatör paneli olarak görülür; bir bilgisayarda çalışan ekran yazılımı da HMI’dır. HMI kontrol yapmaz, PLC’deki değerleri gösterir ve operatörün komutlarını PLC’ye iletir.
HMI ne işe yarar?
- Makinenin durumunu, proses değerlerini ve sayaçları gösterir.
- Başlat/durdur, mod seçimi, reçete ve set değeri girişi gibi komutları alır.
- Aktif alarmları ve basit bir alarm geçmişini listeler.
- Kullanıcı seviyeleriyle kimin hangi ayarı değiştirebileceğini sınırlar.
- Bazı panellerde kısa süreli trend ve veri kaydı (USB’ye veya SD karta) da bulunur.
Nasıl çalışır?
HMI, PLC ile bir endüstriyel protokol üzerinden haberleşir: Siemens panellerinde S7, diğer markalarda Modbus TCP, EtherNet/IP ya da OPC UA yaygındır. Ekrandaki her gösterge veya buton bir tag’e, yani PLC’deki bir adrese bağlıdır. Panel bu tag’leri belirli aralıklarla okur, ekranı günceller; operatör bir butona bastığında ilgili adrese değer yazar.
Ekran tasarımında referans kabul edilen standart ISA-101’dir (ANSI/ISA-101.01). Bu yaklaşımda ekranlar sade, gri tonlu tutulur; renk yalnızca anormal durumları vurgulamak için kullanılır. Böylece operatör sorunlu noktayı hızla fark eder.
Donanım tarafında üç yaygın seçenek vardır: makine panosuna gömülen dokunmatik operatör panelleri, endüstriyel PC üzerinde çalışan HMI yazılımları ve son yıllarda giderek yaygınlaşan, tarayıcıdan açılan web tabanlı arayüzler. Hangisi seçilirse seçilsin, ekranın arkasındaki mantık aynıdır: tag oku, göster, gerektiğinde yaz.
HMI ile SCADA farkı
| HMI | SCADA | |
|---|---|---|
| Kapsam | Tek makine veya hat | Tesis ya da dağınık sahalar |
| Bağlı olduğu cihaz | Genellikle bir veya birkaç PLC | Onlarca, yüzlerce PLC/RTU |
| Geçmiş veri | Sınırlı veya yok | Historian ile uzun süreli |
| Konum | Makine başında | Kontrol odası, sunucu |
Pratikte sınır keskin değildir: SCADA’nın operatör istasyonları da HMI ekranlarıdır, bazı gelişmiş paneller de küçük çaplı SCADA işlevleri sunar.
Veri toplama açısından dikkat edilmesi gerekenler
- Veriyi HMI’dan değil, PLC’den alın. HMI’daki değerler PLC’deki tag’lerin kopyasıdır. Kalıcı bir veri toplama altyapısı için kaynağa, yani PLC’ye bağlanmak daha sağlıklıdır; panel değiştiğinde veri akışı da bozulmaz.
- HMI projesini adres haritası olarak kullanın. HMI projesindeki tag listesi, hangi PLC adresinin ne anlama geldiğini gösteren en pratik dokümandır. Veri toplama projelerine genellikle buradan başlanır.
- Operatör girişlerini kaçırmayın. Duruş nedeni, reçete seçimi gibi bilgiler sadece HMI’a girilip PLC’de bir adrese yazılıyorsa, bu adresler de okunmalıdır. Yoksa duruş nedenleri için ayrı bir operatör ekranı gerekebilir.
- Bağlantı sayısını hesaba katın. HMI, SCADA ve veri toplama sistemi aynı PLC’ye bağlanıyorsa PLC’nin desteklediği eşzamanlı bağlantı sayısı aşılmamalıdır.
VOLSOFT, makine verisini HMI’ın arkasındaki PLC’lerden Proxus ile toplar.
