Sözlük · Sistem
CNC nedir?
Computer Numerical Control
CNC (Bilgisayarlı Sayısal Kontrol), takım tezgâhının eksen hareketlerini ve yardımcı fonksiyonlarını G-kod gibi bir programla yöneten kontrol sistemidir; torna, freze ve işleme merkezlerinin temelidir.
VOLSOFT mühendislik ekibi ·
CNC (Computer Numerical Control, Bilgisayarlı Sayısal Kontrol), takım tezgâhının eksen hareketlerini, iş mili devrini ve yardımcı fonksiyonlarını bir parça programına göre yöneten kontrol sistemidir. Torna, freze, işleme merkezi, taşlama ve lazer kesim gibi makinelerin hemen hepsi bir CNC kontrol ünitesiyle çalışır. Operatör parçayı elle işlemez; programı yükler, tezgâhı ayarlar ve süreci denetler.
G-kod ve M-kod
CNC programlarının yaygın dili ISO 6983 ile tanımlanan G-kod tabanlı formattır. G-kodları hareketi tarif eder: G00 hızlı konumlama, G01 doğrusal ilerleme, G02 ve G03 dairesel interpolasyondur. M-kodları ise yardımcı fonksiyonlardır: M03 iş milini saat yönünde döndürür, M05 durdurur, M08 soğutma sıvısını açar, M30 programı bitirip başa döner. F ilerleme hızını, S iş mili devrini, T takım numarasını belirtir.
Temel kodlar ortak olsa da her üretici kendi döngülerini ve uzantılarını ekler. Heidenhain kontrolleri ayrıca kendi diyalog dili olan Klartext ile programlanabilir. Bu yüzden bir tezgâh için yazılmış program, başka marka kontrolde genellikle düzenleme gerektirir.
Yaygın kontrol üniteleri
Türkiye’deki tezgâh parkında en sık karşılaşılan kontroller şunlardır:
- Fanuc: Torna ve işleme merkezlerinde çok yaygındır; 0i, 30i/31i/32i serileri bilinen örneklerdir.
- Siemens Sinumerik: 828D ve 840D sl gibi modellerle özellikle Avrupa menşeli tezgâhlarda kullanılır.
- Heidenhain: TNC serisiyle 5 eksen frezelerde ve kalıpçılıkta yaygındır.
Bunların yanında Mitsubishi, Haas, Mazak (Mazatrol) ve Okuma gibi kontroller de sahada sık görülür.
CNC’den hangi veri okunabilir?
Modern bir CNC kontrol, tezgâhın durumu hakkında zengin bilgi tutar. Tipik olarak okunabilen veriler:
| Veri | Kullanım alanı |
|---|---|
| Çalışma modu ve durum (çalışıyor, beklemede, alarm) | Duruş takibi, OEE |
| Aktif program adı ve satır | İş emri ve parça eşleştirme |
| Parça sayacı | Üretim adedi, çevrim süresi |
| İş mili yükü ve devri, ilerleme | Takım aşınması, proses izleme |
| Alarm numarası ve mesajı | Arıza analizi, MTBF/MTTR |
| Override değerleri | Programa göre hız sapması |
Bu verinin alınma yolu kontrole göre değişir:
- FOCAS: Fanuc’un kendi kütüphanesidir; Ethernet üzerinden durum, program, sayaç ve alarm bilgisine erişim sağlar.
- MTConnect: Takım tezgâhları için açık, salt okunur bir standarttır. Tezgâh üzerinde veya yanında çalışan bir adaptör ve ajan gerektirir.
- OPC UA: Sinumerik ve Heidenhain gibi kontrollerde genellikle ek yazılım seçeneği olarak sunulur. Ayrıca OPC UA for Machine Tools bilgi modeli (companion specification) tezgâh verisini standart bir yapıda tanımlar.
Veri toplarken dikkat edilmesi gerekenler
- Lisans ve seçenekler: Bazı kontrollerde OPC UA veya ağ arabirimi ek lisans gerektirir; projeye başlamadan tezgâhtaki seçenekler kontrol edilmelidir.
- Salt okuma: Veri toplama tarafı programa veya parametrelere yazmamalıdır.
- Parça sayacının anlamı: Sayacın hangi M-koduyla arttığı tezgâhtan tezgâha değişir; sayım doğrulanmadan OEE hesabına alınmamalıdır.
- Bağlam: Program adını iş emri ve parça numarasıyla eşleştirmek, ham sinyali anlamlı üretim verisine dönüştürür.
VOLSOFT, farklı marka CNC tezgâhlarından veriyi tek bir yapıda Proxus ile toplar.
