Ücretsiz araç

Reaktif güç hesaplama ve kompanzasyon kontrolü

Faturadaki aktif, endüktif ve kapasitif değerleri girin; EPDK sınırlarına göre reaktif bedel çıkıp çıkmadığını, güç faktörünü ve hedef cos φ için gereken kompanzasyon gücünü hesaplayalım.

Sonuç

–

Sınırlar EPDK Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar madde 13 ve Ek-1'den alınmıştır (RG 30.04.2022, sayı 31825). Reaktif birim fiyatı tarife tablosuna göre değiştiği için bedel tutarı hesaplanmaz.

Hesaplama yöntemi

Endüktif oran = Endüktif kVArh ÷ Aktif kWh ve Kapasitif oran = Kapasitif kVArh ÷ Aktif kWh. Oranlar fatura dönemi için hesaplanır ve abone grubunun sınırlarıyla karşılaştırılır. Mevzuat "aşan" ifadesini kullanır: tam sınırda olan oran bedele yol açmaz.

Abone	Endüktif sınır	Kapasitif sınır
Kurulu güç 50 kVA ve üstü	%20	%15
Kurulu güç 50 kVA altı	%33	%20
Mesken, aydınlatma, tek fazlı, kurulu güç ≤ 15 kW	Reaktif enerji tarifesi uygulanmaz

Sınır aşılırsa ölçülen reaktif değerin tamamına reaktif enerji tarifesi uygulanır; iki sınır birden aşılırsa büyük olana. Takvim yılındaki ilk ihlalin bedeli faturada gösterilip aynı faturada düşülür. 35 günü aşan okumalarda bedel 35 günle sınırlı uygulanır. Araç yalnızca çekiş yönünü kontrol eder; şebekeye enerji veren üreticiler için Ek-1'de ayrı bir veriş yönü kuralı vardır.

Kompanzasyon: cos φ₁ = kWh ÷ √(kWh² + kVArh²), P = kWh ÷ çalışma saati, Q = P × (tan φ₁ − tan φ₂). %20 endüktif sınır tan φ = 0,20'ye, yani cos φ ≈ 0,981'e; %33 sınırı cos φ ≈ 0,950'ye karşılık gelir. Bu, dönem ortalamalarıyla yapılan ön boyutlandırmadır. Gerçek pano; yük profili, kademe sayısı, harmonikler ve trafo boşta reaktif gücü dikkate alınarak seçilir.

Örnek: 50 kVA üstü bir fabrikanın aylık faturasında 120.000 kWh aktif, 36.000 kVArh endüktif ve 9.000 kVArh kapasitif enerji var. Endüktif oran %30,0 ile %20 sınırını aşar; kapasitif oran %7,5 ile sınır içindedir. Bu dönemde 36.000 kVArh endüktif enerjinin tamamı bedele esas alınır; sınırda kalmak için endüktif en fazla 24.000 kVArh olabilirdi. Ortalama güç faktörü 0,958'dir. 500 saatlik çalışmada ortalama güç 240 kW olur ve cos φ 0,99 hedefi için yaklaşık 37,8 kVAr ek kompanzasyon gerekir.

Kaynaklar

EPDK, Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar (ilk yayım: Resmî Gazete 31.12.2015, sayı 29579, 4. mükerrer), madde 13 ve Ek-1. Bu hükümler, EPDK Kurulunun 28.04.2022 tarihli ve 10961 sayılı kararıyla yeniden düzenlenmiştir: Resmî Gazete 30.04.2022, sayı 31825 (yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir).
EPDK, Elektrik Piyasası Tarifeleri Uygulama Usul ve Esasları: usul ve esasların güncel metni ("Son Hali"), madde 13 aynı sınırlarla. Son kontrol: 24.10.2026.

Reaktif birim fiyatı EPDK tarife tablolarında yayımlanır ve dönemden döneme değişir; bedel tutarı için faturanızdaki birim fiyatı kullanın. Mevzuat değişebilir; kesin uygulama için dağıtım şirketinize ve güncel EPDK metnine bakın.

Reaktifi fatura gelmeden görmek

Fatura ayda bir gelir; kompanzasyon arızası ise ilk gün başlar. Enerji analizörlerinden endüktif ve kapasitif oranları sürekli izlemek, sınır aşılmadan uyarı almayı sağlar. Bunu enerji izleme sistemi ve makine veri toplama sayfalarımızda anlatıyoruz. Tüm araçlar araçlar sayfasında.

Sıkça sorulan sorular

Merak edilenler

Reaktif enerji sınırları nedir?

EPDK'nın tarife uygulamalarına ilişkin usul ve esaslarının 13. maddesine göre kurulu gücü 50 kVA ve üstü olan aboneler, endüktif reaktif enerji aktif enerjinin %20'sini veya kapasitif reaktif enerji %15'ini aşarsa reaktif bedel öder. 50 kVA altındaki abonelerde sınırlar endüktif %33 ve kapasitif %20'dir. Mesken, aydınlatma, tek fazlı ve kurulu gücü 15 kW'a kadar (dahil) olan aboneler muaftır.

Reaktif oran nasıl hesaplanır?

Aynı fatura dönemindeki reaktif enerji (kVArh) aktif enerjiye (kWh) bölünür. Örneğin 120.000 kWh aktif ve 36.000 kVArh endüktif tüketimde oran 36.000 ÷ 120.000 = %30'dur. 50 kVA üstü bir abone için bu, %20 sınırını aşar.

Sınır aşılırsa ne kadarına bedel ödenir?

Sınırın yalnızca aşan kısmına değil, ölçülen reaktif değerin tamamına reaktif enerji tarifesi uygulanır. İki sınır birden aşılırsa büyük olan değere uygulanır. Bir takvim yılındaki ilk ihlalin bedeli faturada gösterilir ve aynı faturada düşülür; sonraki ihlallerin tamamına bedel uygulanır.

Kompanzasyon gücü nasıl hesaplanır?

Gereken kondansatör gücü Q = P × (tan φ₁ − tan φ₂) ile bulunur. P ortalama aktif güçtür (kWh ÷ çalışma saati), tan φ₁ faturadaki endüktif kVArh ÷ kWh oranı, tan φ₂ ise hedef güç faktörünün tanjantıdır. 240 kW ortalama güçte tan φ₁ = 0,30 iken cos φ 0,99 hedefi için Q = 240 × (0,300 − 0,142) ≈ 37,8 kVAr eder.

Kapasitif ceza neden gelir?

Kapasitif sınırın aşılması, kompanzasyonun fazla olduğunu gösterir: yük azaldığında (gece, hafta sonu, duruşlar) devrede kalan sabit kondansatörler şebekeye kapasitif enerji verir. Reaktif güç kontrol rölesinin kademe ayarları, sabit kondansatörler ve trafo boşta kompanzasyonu kontrol edilmelidir.